Τρεις Δεκέμβρη, ανατολική όχθη του Νείλου. Ξυπόλυτη, με ένα σορτσάκι και ένα αέρινο κοντομάνικο.
Το γρασίδι κιτρινοπράσινο και ζωηρό, με συνδέει με την εύγονη Αφρικανική γη. Γλυκός μαύρος καφές (τοπικός από την Ουγκάντα), και ένας ήλιος γλυκός, απαλός, παιχνιδιάρικος, που σε θαμπώνει ελαφρώς και σε προσκαλεί να απολαύσεις την ζεστασιά του στο δέρμα σου. Ένα ήπιο νοτιοδυτικό αεράκι φυσάει, φέρνοντας πιο κοντά το βόμβο των μηχανών από τα τουριστικά σκάφη, που πηγαινοφέρνουν τουρίστες από και προς την πηγή του Νείλου. Δράττομαι της στιγμής, γεμάτη από ευγνωμοσύνη και χαρά, αλλά και ένα βαθύ προβληματισμό (κάτι που φαίνεται να είναι αλληλένδετο με την εμπειρία μου στην Αφρική τις τελευταίες 3 βδομάδες).
Καθισμένη 2-3 μέτρα από το νερό και με μια προοπτική που κρύβει τη βόρεια διαδρομή του Νείλου, νιώθω λες και είμαι στον κόλπο του Πόρτο Ράφτη αρχές Ιουλίου, πίνοντας καφέ. Από εδώ ξεκινάει η γλυκιά λίμνη Βικτώρια, και παρόλο που το νερό είναι γλυκό, μπορώ να νιώσω στα ρουθούνια μου αυτή τη χαρακτηριστική μυρωδιά της θάλασσας και των ψαριών. Μια μυρωδιά που τόσο έχω στην καρδιά μου, που μου δίνει μια ξεγνοιασιά και χαρά που δυσκολεύομαι να περιγράψω.
Στον ορίζοντα, διακρίνω χαμηλούς καταπράσινους λόφους, με ποικιλία από καλλιέργειες όλων των ειδών: μπανάνες, μάνγκο, jackfruit, κασάβα, καλαμπόκι, φασόλια, ντομάτες και άλλα δέντρα και φυτά που εύχομαι να μπορούσα να ονομάσω.
Ευτυχώς το μαγαζί στο οποίο κάθομαι δεν έχει πολύ κόσμο σήμερα, και εδώ και μια-δυο ώρες περίπου συζητάω με τον σερβιτόρο.
Εξακολουθώ να εντυπωσιάζομαι με τους ανθρώπους από την Ουγκάντα για το πόσο ανοιχτοί είναι πολλές φορές, και πόσο εύκολα μπορούμε να συζητήσουμε ανοιχτά για διάφορα θέματα, συμπεριλαμβανομένων θρησκείας, φύλου, φυλής, εθνικοτήτων, κοινωνίας, ιστορίας και σύγχρονων θεμάτων. Μαθαίνω από ντόπιους ότι πολλοί από την Ουγκάντα δεν είναι ιδιαιτέρως ανοιχτοί, κάτι που με κάνει να νιώθω ότι μάλλον βιώνω ενός συγκεκριμένου είδους τύχη, χάρη στην οποία γνωρίζω και συνδέομαι με ποικιλία ατόμων, σε διάφορα επίπεδα.
Ο Shafik ειναι 21 χρόνων και συμπεριφέρεται με μια ωριμότητα μεγαλύτερη από τα χρόνια του. Μουσουλμάνος, με μια ιδιαίτερα ευγενική φυσιογνωμία που εμπνέει σεβασμό, αξιοπρέπεια και καλοσύνη.
Μεγάλωσε με την γιαγιά του και τα 6 μικρότερα αδέρφια του, χωρίς να έχει επαφή με τους γονείς του. Η μόνη επαφή είναι μέσω της γιαγιάς του σε περίπτωση που χρειάζονται κάποιου είδους οικονομική βοήθεια ανά διάσπαρτα χρονικά διαστήματα.
Από την πέμπτη τάξη του δημοτικού και μετά (τα δημοτικά στην Ουγκάντα είναι 7ετή), η γιαγιά του δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να πληρώσει τα δίδακτρα του σχολείου (τα περισσότερα σχολεία στην Ουγκάντα έχουν κάποια μικρά δίδακτρα) και ο Shafik κατάφερε χάρη στην προσπάθεια του να εξασφαλίσει μια υποτροφία για τα επόμενα 6 χρόνια, μέχρι να τελειώσει το σχολείο και να μπορέσει να προχωρήσει σε κάποιου είδους κολέγιο,έτσι ώστε να μπορέσει να αποκτήσει γνώσεις σχετικές με το αντικείμενο του και έπειτα να εισέλθει στην αγορά εργασίας.
Όταν τον γνωρίζω, περνάει τις διακοπές του (2 μήνες διάλειμμα από αρχές Δεκεμβρίου μέχρι αρχές Φεβρουαρίου) ως εκπαιδευόμενος στο μαγαζί που βρίσκομαι. Ξεκινάει τη συζήτηση μας λέγοντας μου ότι εύχεται να μπορεί να μαζέψει αρκετά χρήματα για να μπορέσει να επανέλθει στο σχολείο για το επόμενο τρίμηνο, αλλά αμφιβάλλει για το αν θα μπορέσει να τα καταφέρει. Ακτινοβολεί ένα σιγανό πάθος για την ζωή και την εκπαίδευση, μαζί με μια αποφασιστικοτητα και αμφιβολία για το μέλλον.
Η ιστορία του Shafik δεν είναι κάτι σπάνιο στην Ουγκάντα. Αντιθέτως, είναι μια από τις πολλές παρόμοιες ιστορίες που έχω ακούσει τις τελευταίες 2 βδομάδες. Ιστορίες που περιλαμβάνουν φτώχια, κακοποίηση, εγκατάλειψη και έλλειψη γονικών φιγούρων από τη ζωή των παιδιών. Παιδιών που δεν έχουν κάνει τίποτα λάθος στη ζωή τους, παιδιών που αναζητούν αγάπη και υποστήριξη από τους γονείς τους.
Του μιλάω για το πολύ πρόσφατο όραμά μας με την Σύλβια (director του σχολείου στο οποίο βρισκόμουν) να συνεργαστούμε για τη δημιουργία ενός ορφανοτροφείου. Με κοιτάει στα μάτια και μου λέει ήπια αλλά σθεναρά “Αυτό θα ήταν υπέροχο. Ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώσαμε δεν ήταν σωστός.” Δεν χρειάζεται να πει κάτι άλλο, έχω παρατηρήσει και ακούσει αρκετά αυτές τις βδομάδες για να φανταστώ ότι αυτά τα παιδιά έχουν βιώσει και δει πράγματα που δεν αρμόζουν στην αγνότητα και ηλικία τους. Παρόλα αυτά, ανάμεσα στην δυσκολία, υπάρχει στον αέρα μια ανθρωπιά που με αγγίζει, η αίσθηση της κοινής ανθρωπότητας που πραγματικά μας δένει όλους.
Δείχνω στον Shafik που βρίσκεται η Ελλάδα στον χάρτη και βλέπω μια χαρά στα μάτια του συνοδευόμενη από μια περιέργεια. “Έχεις ξαναγνωρισει κάποιον από την Ελλάδα;”. Η απάντηση, όπως την περίμενα “όχι, μόνο ακούστα την έχω!”. Τη τιμή, να γνωρίσω την χώρα μου σε έναν νεαρό από την Ουγκάντα ο οποίος αγωνίζεται να εξασφαλίσει ένα καλό επίπεδο ζωής και εκπαίδευσης για τον εαυτό του…
Η ώρα περνάει και το βλέμμα μου πλανάται στον ήπιο κυματισμό του Νείλου. Οι κορμοράνοι βουτάνε αδιάκοπα – είναι εκπληκτικά ευέλικτοι και γρήγοροι! Βλέπω διάφορα μικρά ψάρια στα στόματα τους – ο κύκλος της ζωής δεν σταματά.
Έχοντας χρόνο να μιλήσω και να κοινωνικοποιηθώ με τους ντόπιους αλλάζει την προοπτική μου για την Αφρική. Βλέπω την φτώχια, βλέπω την δυσκολία και τον μόχθο που χαράζει πολλές ζωές. Κάποιες φορές νιώθω αγανάκτηση, θυμό και ίσως ενός επιπέδου απελπισία για το πώς έχουμε αποτύχει, σε διάφορα επίπεδα, ως κοινωνία και ανθρωπότητα. Και παρόλα αυτά, η αγανάκτηση μου είναι συνυφασμένη με την χαρά και ελευθερία που νιώθω στην Αφρική. Και πως μπορεί να μην είναι, βλέποντας και αναγνωρίζοντας τόση προσπάθεια και ανέλιξη, πραγματική ανθρωπιά και υποστήριξη, προερχόμενη από όλων των ειδών κοινωνικο-οικονομικά επίπεδα. Είμαι συνειδητοποιημένη για αυτό πια, αυτό που εμείς θεωρούμε αξιοσημείωτο και φωτογραφίζουμε γιατί μας εντυπωσιάζει, είναι για άλλους η ζωή και η πραγματικότητά τους.
Ο ήλιος φτάνει στο ζενίθ του και ο αέρας πέφτει. Ο καφές μου κρυώνει αλλά η καρδιά μου είναι γεμάτη ζεστασιά.