Πρωί, γύρω στις 7και. Ο ήλιος πολύ χαμηλά, και πορτοκαλής. Γεμίζω δύο 20λιτρα μπιτόνια για το μπάνιο, τα οποία πώς και πώς καταφέρνω να κουβαλήσω για μια απόσταση 10-15 μέτρων. Καθόμαστε με τη Ρεμπέκα στο περβάζι εγώ από το ξενοδοχείο, απολαμβάνοντας μια κούπα καφέ στον απαλό πρωινό ήλιο. Οι καλλιέργειες μπανάνας αστράφτουν ήδη, και ο ήλιος πασπαλιζει τις φύλλα των φυτών με ένα διαπεραστικό ασημί χρώμα.
Δίπλα μας, η γειτονική οικογένεια έχει ήδη ξεκινήσει δουλειά στα χωράφια. Πρέπει να είναι μια μικρή οικογένεια, άντε 2-3 παιδιά, που καλλιεργούν το χωράφι δίπλα στο μικρό σπιτάκι και τις καλύβες στις οποίες μένουν. Ο κόσμος είναι ιδιοκτήτης της γης, και πάνω σε αυτή χτίζει τα σπίτια, καλύβες και φάρμες που χρειάζονται. Σπάνια κάποιος αγοράζει ένα έτοιμο σπίτι.
Ακούγεται το απαλό σιγοβρασμα του matoke, ένα παραδοσιακό γεύμα της Ουγκαντα και από τα αγαπημένα μου. Πράσινες μπανάνες μαζί με σάλτσα ντομάτας και curry powder, βρασμένα στο ιδανικό σημείο – ούτε πολύ μαλακά ούτε πολύ σκληρά. Μια μερίδα στην ανατολική Αφρική είναι αυτό που θα λέγαμε μια διπλάσια μερίδα στην Ευρώπη, ακόμα και για τα παιδιά. Δεν μου κάνει εντύπωση βέβαια, αφού ο κόσμος μετακινείται διαρκώς όλη την ημέρα, και καταπιάνεται με πολλές χειρωνακτικές εργασίες. Το φαγητό είναι πολύτιμο, και όταν το βρίσκεις, τρως. Δεν το αφήνεις να πάει χαμένο, γιατί κάποιες φορές δεν ξέρεις πότε θα είναι το επόμενο γεύμα.
Στα χωριά, ο περισσότερος κόσμος τρώει 3 φορές την ημέρα, με 1-2 διαλείμματα για τσάι και ένα σνακ, όπως σπόροι σόγιας (νοστιμότατοι) ή φυστίκια. Αλλά κάποιοι τρώνε μόνο 2 φορές την ημέρα, αν δεν μπορούν να πληρώσουν και για το πρωινό τους ή ακόμα και μόνο μια φορά, ένα μεγάλο γεύμα αργά το μεσημέρι. Άλλες φορές εξαρτάται από την εποχή, στη ξηρή εποχή που πολλές καλλιέργειες περιορίζονται, αρκετός κόσμος μπορεί να αντέξει μόνο 2 γεύματα την ημέρα για την οικογένεια του. Μαθαίνω ότι είναι αρκετά συχνό να υπάρχει μόνο ένα μεγάλο γεύμα, αργά το απόγευμα γύρω στις 4-5πμ. Και βέβαια, πώς να συγκεντρωθούν τα παιδιά την επόμενη μέρα στο σχολείο…
Σήμερα Σάββατο αλλά χάνω διαρκώς τις μέρες. Κάθε μέρα κάνω κάποιου είδους δουλειά, και ιδανικά γράφω πολύ, οπότε έχω χάσει την αυστηρή αίσθηση του Σαββατοκύριακου. Το γράψιμο και η ταξιδιωτική δημοσιογραφία δεν νιώθουν σαν δουλειά για μένα, επομένως το ευχαριστιέμαι και δεν περιμένω να τελειώσει για να πάω να κάνω κάτι που ευχαριστιέμαι. Η κοινωνικοποίηση και το να περνάω χρόνο στη φύση είναι συνυφασμένες με την καθημερινότητά μου, επομένως είναι λες και κάθε μέρα συνιστά καθημερινή και σαββατοκύριακο ταυτόχρονα. Σήμερα έχουμε μια συνάντηση για ένα πιθανό μελλοντικό πρότζεκτ της οργάνωσης. Η ώρα άφιξης 8 με 11, και στις 11 ξεκινάει η συνάντηση. Αφρικανική ώρα βεβαίως, που συνεπάγεται μεγάλη ευελιξία. Αλλά και πώς να μην συνεπάγεται, αφού σε όλα τα μέσα μαζικής μεταφορας οι ώρες είναι…κατά προσέγγιση. Πολλές φορές είναι αδύνατο πριν πας στη “στάση” (εντός εισαγωγικών γιατί πολλές φορές τα matatu/ματατού σταματάνε αν δουν επιβάτες να τους περιμένουν στο πλάι του δρόμου ή σε ανεπίσημες στάσεις) να ξέρεις πότε περίπου θα περάσει ένα matatu και πόση ώρα ακριβώς θα κάνει. Αν και περνάνε διαρκώς, και οι οδηγοί το πατάνε για να φτάσει όσο πιο γρήγορα γίνεται.
Προετοιμαζόμαστε για την άφιξη του κόσμου. Έχετε ξεδιαλεξει ποτέ ρύζι με το χέρι; Έχει την τέχνη του. Είναι σαν να ψάχνεις φύλλο μέσα στα άχυρα. Μικρά μικρά πετραδάκια, χρώματος άσπρο ή μπεζ, ακριβώς όπως και το ρύζι. Μια μεγάλη πιατέλα μπροστά μου και ένα τεράστιο σακί που έχω για ξεδιάλεγμα. Η τεχνική: βάζω λίγο λίγο στην πιατέλα και την ανασηκώνει σιγά σιγά, για να μπορέσω να δω τα πετραδάκια και ξυλαράκια ανάμεσα στο ρύζι. Ευτυχώς ό,τι μείνει θα είναι μικρό! Για τη δουλειά έχουμε μερικά σνακ, που μας τα φέρνουν τα μικρά κορίτσια. Τα παιδιά συνηθισμένα να βοηθάνε σε τεράστιο βαθμό στις δουλειές του σπιτιού. Φιστίκια, μικρά και εξαιρετικά γλυκά. “Δίνω φυστίκια;” με ρωτάει η μητέρα της Ρεμπέκα, η chairperson του γκρουπ γυναικών με το οποίο συνεργάζομαι. “Όχι ευχαριστώ, αργότερα” της λέω με ένα χαμόγελο, κάνοντας νεύμα με το κεφάλι και μια κίνηση με το χέρι για να σηματοδοτεί το πιο μετά. Πριν λίγο έφαγα πρωινό, αλλά αυτοί έφαγαν πρωινό 3-4 ώρες πριν και μπορεί και να μην έφαγαν καθόλου. Άλλο σνακ, σπόροι σόγιας. Πόσο γευστικοί, έχω εντυπωσιαστεί. Μου δίνουν ένα γεμάτο πιάτο με σπόρους – προσωπικό για εμένα βεβαίως, και τσιμπολογαω καθώς προσπαθώ να συγκεντρωθώ στο ρύζι.
Επόμενη δουλειά, καθάρισμα φιστικιών. Μια γυναίκα, και ένα τσούρμο παιδιών καθισμένα κατάχαμα, σε χειροποίητα στρώματα από μπαμπού. Αυτά τα χάλια, για πολύ κόσμο είναι και τα κρεβάτια τους.
Τα φυστίκια μου έρχονται πιο εύκολα από το ρύζι, ίσως γιατί είναι κάτι που το έχω ξανακάνει. Αυτά τα λέμε monkey nuts, και είναι εξαιρετικά γευστικά. Οι δουλειές αυτές γίνονται από τις γυναίκες της κοινότητας σε αντίστοιχα events και ειδικά όταν υπάρχουν φιλοξενούμενοι. Εναλλάσουν τις διάφορες εργασίες, είναι πολλά στόματα που χρειάζονται να ταιστούν αλλά και πολλά χέρια για βοήθεια. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν γύρω στα 20 παιδιά τριγύρω μου και σίγουρα καμία 10ρια γυναίκες. Ο ρυθμικός ήχος του τσεκουριού αντηχεί στο υπόβαθρο. Οι άντρες κόβουν ξύλο που χρειάζεται για την μαγειρική. Οι κατσαρόλες μεγάλες, μάλλον τσουκάλια θα τις λέγαμε. Στερεωμένες περιμετρικά πάνω σε 4-5 μεγάλες πέτρες, με την φωτιά ανάμεσα τους. Ζεστός καπνός που αναπνέουν τα πνευμόνια, κάθε μέρα σε κάθε γεύμα. Όποιος έρχεται θα φάει και θα πιει τσάι όσο καλύτερα γίνεται, εχοντας γενικώς τιμητική μεταχείριση. Υπάρχει μια ιδιαίτερη εκτίμηση στο ότι κάποιος μπήκε στη διαδικασία να ταξιδέψει για να έρθει να σε δει, και επομένως αυτό γίνεται εξαιρετικά σεβαστό από τους ανθρώπους.
Λίγο μετά τις 11 και ο κόσμος αρχίζει να έρχεται. Η ώρα 12 και η συνάντηση ακόμα δεν έχει ξεκινήσει. Κάθομαι στο μπαμπού στρώμα και προσπαθώ, ανάμεσα στις συζητήσεις με τα παιδιά και τα ντροπαλά τους γέλια, να γραψω. Σταματάει δίπλα μου ενα ποδήλατο. Ο ποδηλάτης κατεβαίνει, μούσκεμα στον ιδρώτα. Έχει δεμένα στο ποδήλατο 4 20λιτρα δοχεία νερού, από το πηγάδι. Ξυπόλητος, με μια ξεχειλωμένη μακρυμάνικη κόκκινη μπλούζα, με τρύπες μπροστά και πίσω. Φαρδύ σκούρο μαύρο τζιν (ή μπορεί να ήταν και μπλε), σκισμένο στο κάτω μέρος. Αφού ξεφορτώνει τα μπιτονια δίπλα μου, κάθεται να ξαποστάσει κάτω από το μάνγκο. Νιώθω μια ντροπή; εγώ κάθομαι χαλαρή και γράφω κάτω από τη σκιά, πίνοντας γλυκό πράσινο τσάι από τοπικά βότανα, και ο νεαρός (δεν θα ήταν πάνω από 40ρης) έχει φτύσει αίμα για να κουβαλήσει τα μπιτονια. Για αυτούς, είναι απλά μέρος της ζωής. Το έχουν συνηθίσει από μικρά παιδιά, όπως εμείς έχουμε συνηθίσει να πηγαίνουμε να ανοίγουμε τη βρύση για να πιούμε ένα ποτήρι νερό.
Στην αρχή της φάρμας από μπανάνες, ένα τσούρμο πιτσιρίκια κάθονται και τρώνε jackfruit, αγαπημένο τους σνακ, αν και δεν μπορώ να πω ότι είναι το καλύτερο μου. Μοιάζει λίγο με καρπούζι απέξω και στη γεύση με πικρό πεπόνι, σε εντελώς διαφορετικό σχήμα βέβαια, διότι αποτελείται από πολλά μικρά κομματάκια το ένα δίπλα στο άλλο.
Ένα χέρι κρατάει χαλαρά το φρούτο και το άλλο ξεχωρίζει τα κομμάτια από μέσα του, όπως θα κάναμε με ένα πορτοκάλι. Χρατς χρατς, ακούγονται από τα παιδιά που απολαμβάνουν το γλυκό δροσιστικό φρούτο στη σκια. Η θερμοκρασία γύρω στους 27 αυτή τη στιγμή, και τα παιδιά εντυπωσιάζονται πως αντέχω και θέλω να κάθομαι στον ήλιο με κάθε ευκαιρία που βρίσκω. Πριν από περίπου δέκα λεπτά ξεπουπουλιαζαν κοτόπουλα που είχαν μόλις σφαχτεί για το μεσημεριανό μας γεύμα (είμαι σίγουρη ότι αυτά τα κοτόπουλα τα είχα το πρωί να σεργιανιζουν στην αυλή). Βλέπω τα παιδιά να πετάνε στο πάτωμα τα μαχαίρια τους, και να τρέχουν στη γυναίκα που τα καλεί για να φάνε φρούτο.
Διακρίνω μια μικρή μπλε λεκάνη, στην οποία μπορεί και να έπλυναν (ξέπλυναν) τα χέρια τους πριν φάνε το φρούτο. Κάνω εικόνα την αντίδραση ενός Ευρωπαίου γονέα (ή ακόμα και ενός Αφρικανού από τις μεγάλες πόλεις) αν έβλεπε το παιδί του να έχει πιάσει ώμο κοτόπουλο και μετά από δέκα λεπτά να τρώει φρούτο με τα χεράκια του. Ωστόσο, η ζωή έτσι είναι εδώ. Τα μωρά κάθονται γυμνά κατάχαμα στα στρώματα μπαμπού και πολλά δεν φοράνε πάνες. Μαθαίνω ότι δεν χρησιμοποιούν πάνες στα μωρά συχνά, διότι είναι ακριβές, αλλά εκπαιδεύουν τα μωρά από μικρή ηλικία να μπορούν να δείχνουν σημάδια του αν πρέπει να πάνε στην τουαλέτα! (εμείς δεν νομίζω ότι έχουμε αυτού του είδους την εκπαίδευση στην Ευρώπη).
Αποσπώμαι από τον κόσμο που αρχίζει, μετά από ένα 2ωρο, να καταφτάνει. Τελικά, πόσοι διαφορετικοί τρόποι υπάρχουν για να κάνει κάποιος κάτι; Ποιος είναι ο σωστός και ποιος ο λάθος, και γιατί η κοινωνία μας διδάσκει ότι ένας τρόπος είναι καλύτερος έναντι κάποιου άλλου, ειδικά όταν και οι δύο πετυχαίνουν τον σκοπό τους χωρίς να προκαλούν κακό σε κάποιον ή κατι;